شهر مشهد از دیرباز به سبب وجود حرم مطهر هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت حضرت امام رضا(ع) به عنوان مهمترین مرکز معنوی ایران و نیز به علت حضور علما و مراجع بزرگ دینی و برخورداری از حوزههای پررونق علمیه و مدرسان دانشمند و نامدار، اهمیت ویژهای داشته است. از طرفی دیگر، با بررسی تاریخ انقلاب اسلامی ایران در شهر مقدس مشهد، به حوادث و رویدادهای مهمی برمیخوریم که نشان از حضور فعال و اثربخش مردم مشهد در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی و مبارزه با رژیم منحوس ستمشاهی دارد. به مناسبت دهه مبارک فجر که دهه بازخوانی خاطرات و اهداف انقلاب اسلامی ایران است، در این گزارش به اختصار به بررسی و بازخوانی برخی از رویدادهای انقلاب اسلامی در مشهد پرداختهایم. شایان ذکر است در تهیه این نوشتار از برخی از مقالات، مطالب و موارد مندرج در کتاب «انقلاب اسلامی در مشهد» که به کوشش «ابوالفضل حسنآبادی» تهیه و جمعآوری و از سوی سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در سالهای اخیر منتشر شده، بهره گرفته شده است.
غروب خونین حرم مطهر امام رضا(ع) در۲۹ آبان ۱۳۵۷
با سرعت گرفتن حرکت انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره) در نیمه دوم سال۱۳۵۷ و گسترش آن در سراسر ایران و به ویژه شهر مقدس مشهد، در روز ۲۹ آبان ماه۱۳۵۷ و در پی شهادت یکی از طلاب این شهر به دست مأموران رژیم ستمشاهی، تظاهرات اعتراضآمیزی در محکومیت این اقدام ناجوانمردانه رژیم در شهر مشهد برگزار شد. در بخشی از مقاله علی سکندری، پژوهشگر تاریخ انقلاب اسلامی در این باره چنین آمده است:
«... روز دوشنبه ۲۹ آبان۱۳۵۷ برابر با ۱۹ ذیحجه الحرام سال۱۳۹۸ قمری، مردم مشهد در اعتراض به حکومت شاه، در ساعات مختلف آن روز و در سه منطقه شهر شامل: مسجدالرسول(ص) واقع در خیابان آبکوه، مسجد فاضل واقع در ایستگاه سراب و مدرسه عباسقلیخان اجتماع کردند. با رسیدن راهپیمایان به فلکه حضرت، نیروهای شهربانی با پرتاب گاز اشکآور و تیراندازی هوایی، راهپیمایان را متفرق کردند، اما آنها به طور پراکنده و انفرادی وارد صحن عتیق (انقلاب اسلامی فعلی) حرم مطهر شدند و پس از اجتماع ، شروع به سر دادن شعارهایی بر ضد شاه و همچنین پرتاب سنگ به طرف سربازان کردند که دوباره با تیراندازی نیروهای نظامی و مأمورین، متفرق شدند...». در بخش دیگری از این نوشتار این گونه آمده است:«...نیروهای نظامی از طریق بست پایین خیابان (خیابان شهید نواب صفوی فعلی)، داخل صحن عتیق شده و مردم را به رگبار و مسلسل بستند که در اثر این یورش، دو نفر شهید و دهها نفر از زائران و انقلابیون مجروح شدند. اما کار به اینجا پایان نگرفت و نیروهای متجاوز، بیشرمی را به آنجا رساندند که با چکمههای آمریکایی که از پول ملت مسلمان خریداری شده است، با بیاحترامی هر چه بیشتر به داخل حرم مطهر هجوم بردند و در کنار ضریح حضرت رضا(ع) مردم را به گلوله بستند و با پخش گاز اشکآور گروهی از مردم مجروح و مصدوم و دو کودک سه و پنج ساله را خفه کردند. در نتیجه این یورش وحشیانه غیرانسانی، آثار گلوله در برخی اماکن حرم مطهر رضوی ایجاد شد. پس از این حادثه غمانگیز و کشتار مردم و هتک حرمت به حریم حرم مطهر رضوی، علمای مشهد و دانشگاهیان، بازاریان، فرهنگیان مشهد، روز سهشنبه ۳۰ آبان ماه را تعطیل و عزای عمومی اعلام کردند...». گفتنی است در پی این جنایت وحشتناک و هتک حرمت بارگاه مطهر رضوی، روز دوم آذر به مناسبت یورش مأموران نظامی به حرم مطهر امام هشتم(ع) اعلامیهای از سوی آیتالله شیرازی انتشار یافت و در اعتراض به این حوادث روز یکشنبه ۵ آذر ۱۳۵۷ در سراسر کشور تعطیل عمومی اعلام شد و فردای آن روز امام خمینی(ره) و آیات عظام: مرعشی، گلپایگانی و شریعتمداری نیز با صدور اعلامیه، ضمن محکوم کردن جنایت عوامل رژیم پهلوی، در اعتراض به کشتار مردم در حرم مطهر توسط مأموران شاه، خواستار تعطیل عمومی در سراسر کشور شدند و در مشهد راهپیمایی عظیمی به راه افتاد. مردم شعار میدادند: «روز همه شیعیان شام غریبان شده، قبر امام هشتم گلولهباران شده».
حادثه ۲۳ آذر۱۳۵۷ در بیمارستان امام رضا(ع) مشهد
روز۲۳ آذر ماه سال۱۳۵۷ یکی دیگر از جنایات رژیم منحوس پهلوی در شهر مشهد و این بار در یک مرکز درمانی یعنی بیمارستان امام رضا(ع) این شهر اتفاق افتاد. در بخشی از مقاله محمد نظرزاده، کارشناس پژوهش در مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی در این باره میخوانیم: «...در ۲۳ آذر ۱۳۵۷، کارکنان بیمارستان امام رضا(ع) مشهد برای نشان دادن همبستگی با کارمندان بیمارستان ۱۷ شهریور این شهر، در محوطه بیمارستان تجمع کردند. حدود ساعت ده صبح همان روز، کارمندان بیمارستانهای قائم(عج) و امام رضا(ع) برای تصمیمگیری در وسط محوطه بیمارستان اجتماع کردند. در پی مشورت با دو تن از استادان فعال مذهبی، قرار شد در همان مکان اعتصاب کنند...».
در بخش دیگری از این مقاله آمده است: «... مهاجمان و طرفداران قانون اساسی شاهنشاهی که مردم به آنان چماقدار میگفتند با یورش به بخش اطفال بیمارستان امام رضا(ع) و پرتاب سنگ و آجر، شیشههای این بخش را شکستند و با ورود به داخل بخش، اثاثیه آن را تخریب کردند. در این بین یک کودک شیرخواره نُهماهه شهید شد و این حادثه، خشم و تهییج مردم را برانگیخت». در قسمت دیگری از این مقاله به سخنان دکتر محمدحسین فتاحی معصوم از پزشکان بیمارستان امام رضا(ع) مشهد و یکی از شاهدان عینی آن روز اشاره شده است. وی در این باره میگوید: «نیروهای نظامی از پشت نردههای خیابان بهار (نزدیک بیمارستان امام رضا(ع)) به ما تیراندازی میکردند. من روپوش سفیدم را درآوردم و رفتم پشت نردهها و آن را به معنی پایان دادن به درگیری بالا بردم که ارتشها بروند. یک افسری که بالای تانک بود گفت: عکس شاه را ببرید بالا تا ما برویم. من پایین آمدم. آنها همچنان تیراندازی میکردند. از بالای تانک با کالیبر ۵۰ تیراندازی میکردند. تیرها حتی از تنه درختان هم عبور میکرد. بیمارستان را به رگبار بستند. من آمدم این طرف و فریاد زدم «حمله کردند، برید به شهر بگید». چند تا موتوری که آنجا بودند، حرکت کردند که خبر دهند». در جریان این تیراندازی ۱۸ تا ۲۰ نفر مجروح شدند. ضمن اینکه در اثر وقوع این حادثه دلخراش، علما و بزرگان شهر مشهد در بخش رادیولوژی بیمارستان امام رضا(ع) جمع شده و با تحصن خود، خواستار تغییر فرمانده نظامی استان خراسان شدند.
در ادامه نگارش این گزارش، ذکر یک نکته ضروری است و آن اینکه چون قبلاً در ویژهنامه رواق روزنامه قدس و در بررسی وقایع دی ماه ۱۳۵۷ شهر مشهد به حوادث روزهای نهم و دهم دی ماه به طور مفصل پرداختهایم، بنابراین از ذکر مجدد آن وقایع پرهیز میکنیم.
تجمع فرهنگیان، پزشکان و دانشگاهیان مشهد در نیمه دوم سال۱۳۵۷
اقشار مختلف جامعه با حضور فعال در صحنههای مبارزاتی علیه رژیم منحوس پهلوی، نقش بسزایی در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی و ایستادگی در برابر توطئههای رژیم ستمشاهی داشتند. از جمله جامعه فرهنگیان، پزشکان و دانشگاهیان شهر مشهد با تحصن و تجمع در نقاط مختلف و از قبل تعیین شده در این شهر، اعتراض خود را با قاطعیت نسبت به عملکرد دستگاه حکومت پهلوی اعلام میکردند.
مهدی حسامی و فاطمه خندان از کارکنان مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی در مقالهای به این موضوع پرداختهاند. در بخشی از این مقاله این گونه آمده است:
«... دو تحصن عمده فرهنگیان مشهد با سازماندهی قوی از سوی نمایندگان جامعه معلمین منجر به تعطیلی کلاسها در آغاز سال تحصیلی و ورود آشکار نیروی عظیم مؤثر فرهنگیان و دانشآموزان به جریان رو به رشد انقلاب در مساجد و خیابانها و دیگر پایگاههای انقلاب شد و خود به صورت جریانی کارآمد در دل انقلاب در مشهد درآمد. تحصن فرهنگیان در ورزشگاه سعدآباد مشهد که به مناسبت انتخاب ارتشبد ازهاری به عنوان نخست وزیر انجام شد، بعد از ۴۸ ساعت و با تغییر نام استادیوم سعدآباد به ورزشگاه تختی، به پایان رسید...». در بخش دیگری از این نوشتار میخوانیم:
«...بیمارستانهای ۶بهمن (۱۷ شهریور فعلی)، شهناز (قائم(عج) فعلی) و شاهرضا (امام رضا(ع) فعلی) از مهمترین پایگاههای مبارزه در جریان انقلاب اسلامی شهر مشهد بوده و کارکرد سیاسی پیدا میکنند. این اماکن شاهد تحصنها و تجمعات چندساعته تا چندروزه پزشکان و کارمندان و حتی دانشگاهیان بودند. حضور و سخنرانی رهبر فرزانه انقلاب اسلامی حضرت آیتالله خامنهای در تجمعات اعتراضی در بیمارستان قائم(عج) از بازگشت و ساماندهی این تحصنها از سوی هسته اصلی رهبری و مذهبی شهر مشهد توسط پزشکان با گرایشات ملی و مذهبی حکایت است. عکسهای راهپیماییها و تحصنات دیگر که از بیمارستان ۶بهمن (۱۷ شهریور) و بیمارستانهای شهناز (قائم(عج)) و شاهرضا (امام رضا(ع)) انجام میشده تنها اسناد به جا مانده از آن روزهاست. همچنین به دنبال رسیدن خبر اعتصاب غذای ۴۸ ساعته استادان دانشگاه و پزشکان بیمارستان شهناز مشهد، تظاهرات عظیمی در محوطه بیمارستان انجام شد که نهایتاً بعد از پایان دو روز اعتصاب، طی قطعنامهای نام بیمارستان شهناز مشهد به بیمارستان مصدق (قائم(عج) فعلی) تغییر یافت...».
نظر شما